Pierwsza wizyta służy poznaniu całego problemu
Konsultacja rozpoczyna się od rozmowy o oczekiwaniach pacjenta. Jednej osobie przeszkadzają stłoczone zęby przednie, inna ma trudności z gryzieniem, a kolejna przygotowuje się do odbudowy brakującego zęba. Cel terapii wpływa na dobór metody, planowane ruchy zębów i ewentualną współpracę ortodonty z innymi specjalistami.
Lekarz pyta o choroby przewlekłe, przyjmowane leki i suplementy, alergie, wcześniejsze operacje oraz urazy twarzy i szczęk. Istotne mogą być również zaciskanie zębów, zgrzytanie, ból lub trzaski w stawach skroniowo-żuchwowych, ograniczenie otwierania ust i trudności z żuciem.
Trzeba poinformować ortodontę o koronach, mostach, implantach, usuniętych zębach i przebytym leczeniu kanałowym. Przydatna może być dokumentacja z poprzednich gabinetów, zwłaszcza wcześniejsze zdjęcia rentgenowskie i opisy zabiegów. Poprzednie badania nie zawsze zastąpią aktualne obrazowanie, ale mogą pomóc lekarzowi prześledzić zmiany i ocenić, czy wykonanie nowych zdjęć jest potrzebne.
Ortodonta ocenia zgryz, twarz i ruchy żuchwy
Podczas badania lekarz ogląda twarz z przodu i z profilu. Analizuje jej proporcje, symetrię, położenie warg oraz sposób, w jaki zęby są widoczne podczas uśmiechu. Następnie sprawdza ustawienie obu łuków zębowych, stłoczenia, szpary, wychylenie zębów i relację pomiędzy szczęką a żuchwą.
Badanie obejmuje także sposób zwierania zębów oraz ruchy żuchwy. Ortodonta może sprawdzić, czy podczas otwierania ust nie zbacza ona na jedną stronę i czy nie pojawiają się ból, przeskakiwanie albo ograniczenie ruchomości.
Dokumentacja diagnostyczna może obejmować wywiad zdrowotny, badanie jamy ustnej, fotografie, modele lub skany uzębienia oraz odpowiednio dobrane zdjęcia rentgenowskie. Zebrane informacje służą rozpoznaniu charakteru problemu i przygotowaniu indywidualnego planu leczenia.
Próchnica i stan zapalny wymagają wcześniejszego leczenia
Przed założeniem aparatu trzeba sprawdzić, czy zęby są wyleczone, a dziąsła nie wykazują oznak aktywnego stanu zapalnego. Aparat stały utrudnia dokładne oczyszczanie niektórych powierzchni, dlatego rozpoczęcie terapii przy niewyleczonej próchnicy lub niewystarczającej higienie może zwiększać ryzyko dalszych problemów.
U dorosłych szczególnej uwagi wymaga przyzębie, czyli tkanki podtrzymujące zęby. Lekarz ocenia między innymi krwawienie i cofanie się dziąseł, ruchomość zębów, obecność kamienia nazębnego oraz możliwe oznaki utraty kości. Aktywna choroba przyzębia powinna zostać opanowana przed rozpoczęciem przesuwania zębów.
Pacjent może zostać wcześniej skierowany do stomatologa zachowawczego, higienistki lub periodontologa. Czasem konieczne jest usunięcie kamienia, leczenie ubytków albo wymiana nieszczelnych wypełnień. Znaczenie ma też codzienna higiena, dlatego przed rozpoczęciem terapii dobrze uporządkować nawyki związane z tym, jak dbać o dziąsła.
Fotografie pomagają ocenić przebieg leczenia
Ortodonta może wykonać zdjęcia twarzy oraz fotografie wnętrza jamy ustnej. Pokazują one uśmiech, ustawienie warg, relacje między łukami zębowymi i wygląd uzębienia przed rozpoczęciem terapii.
Nie są to wyłącznie ujęcia służące późniejszemu porównaniu efektu „przed i po”. Pomagają w analizie proporcji twarzy i linii uśmiechu, a podczas kolejnych wizyt umożliwiają ocenę zmian zachodzących w trakcie leczenia.
Skan lub wycisk odwzorowuje ustawienie zębów
Kształt uzębienia można zarejestrować za pomocą skanera wewnątrzustnego albo tradycyjnych wycisków. Podczas skanowania niewielka głowica przesuwana jest nad powierzchnią zębów, a program tworzy trójwymiarowy model szczęki i żuchwy.
Taki zapis pozwala ocenić ilość dostępnego miejsca, wielkość stłoczeń i kontakty między zębami. Może również posłużyć do zaprojektowania aparatu, elementów pomocniczych lub indywidualnych nakładek. Klasyczne wyciski nadal mogą być stosowane, jeżeli odpowiadają potrzebom konkretnego leczenia i sposobowi pracy gabinetu.
Zdjęcia rentgenowskie dobiera się indywidualnie
W diagnostyce ortodontycznej może być wykorzystywany pantomogram, jeżeli lekarz potrzebuje takiego obrazu do rozpoznania lub zaplanowania leczenia. Panoramiczne zdjęcie przedstawia uzębienie, korzenie oraz fragmenty kości szczęki i żuchwy. Może pomóc w ocenie położenia zębów niewyrżniętych, braków w uzębieniu, budowy korzeni i zmian niewidocznych podczas zwykłego badania.
W określonych przypadkach wykonywane jest także boczne zdjęcie cefalometryczne czaszki. Służy ono do analizy wzajemnego położenia szczęki, żuchwy, zębów i części tkanek miękkich. Bywa potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy problem dotyczy budowy kostnej twarzy albo rozważane jest leczenie prowadzone wspólnie z chirurgiem szczękowo-twarzowym.
Obecność ósemek nie oznacza automatycznie, że trzeba je usunąć przed założeniem aparatu. Decyzja zależy od ich położenia, stanu, ilości dostępnego miejsca i całego planu terapii. Osobnego postępowania mogą wymagać zatrzymane lub nieprawidłowo wyrżnięte ósemki.
Nie każdy pacjent potrzebuje identycznego zestawu zdjęć. Obrazowanie powinno być zlecane wtedy, gdy uzyskane informacje są potrzebne do rozpoznania lub zaplanowania terapii, a badanie kliniczne i wcześniejsza dokumentacja nie dostarczają wystarczających danych.
Tomografia CBCT nie jest badaniem rutynowym
Tomografia wiązki stożkowej pozwala uzyskać trójwymiarowy obraz wybranego obszaru. Może być przydatna przy zębach zatrzymanych, nietypowym ułożeniu korzeni, podejrzeniu ich resorpcji, skomplikowanych warunkach kostnych albo planowaniu zabiegu chirurgicznego.
CBCT nie powinno być wykonywane automatycznie u każdej osoby rozpoczynającej leczenie ortodontyczne. Badanie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie, dlatego lekarz zleca je wtedy, gdy obraz trójwymiarowy może wpłynąć na decyzję terapeutyczną i nie da się uzyskać potrzebnych informacji prostszą metodą.
Badania krwi tylko przy konkretnych wskazaniach
Nie istnieje jeden obowiązkowy zestaw badań laboratoryjnych dla wszystkich dorosłych przed założeniem aparatu. Morfologia, parametry krzepnięcia lub inne oznaczenia mogą być potrzebne, gdy pacjent choruje przewlekle, przyjmuje określone leki albo przygotowuje się do zabiegu chirurgicznego.
Po zakończeniu diagnostyki ortodonta przedstawia rozpoznanie, możliwe metody leczenia, ograniczenia oraz przewidywany przebieg terapii. Dopiero wtedy można zdecydować, czy odpowiedni będzie aparat stały, nakładki, leczenie poprzedzone zabiegiem czy postępowanie wymagające współpracy ortodonty, chirurga, periodontologa lub protetyka.
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani indywidualnego zalecenia dotyczącego diagnostyki lub leczenia.
