Najszybciej zastrzeżesz PESEL w aplikacji mObywatel
Osoby korzystające ze smartfona mogą wykonać całą operację bez wizyty w urzędzie. Po uruchomieniu aplikacji mObywatel należy przejść do sekcji Usługi, a następnie wybrać Zastrzeż PESEL. Na ekranie pojawi się informacja o aktualnym statusie numeru. Jeśli PESEL nie jest zastrzeżony, wystarczy wybrać odpowiednią opcję i potwierdzić zmianę. Nie trzeba przedstawiać informacji o wycieku danych, utracie dokumentu czy próbie oszustwa. Zastrzeżenie może mieć charakter czysto profilaktyczny.
W tej samej usłudze można później sprawdzić status numeru, cofnąć zastrzeżenie i ponownie je włączyć. Dzięki temu właściciel PESEL-u może zarządzać ochroną bez składania osobnych wniosków za każdym razem.
Można to zrobić również przez internet
Brak aplikacji w telefonie nie oznacza konieczności osobistej wizyty w urzędzie. PESEL można zastrzec również poprzez oficjalny serwis mObywatel po zalogowaniu do swojego konta. Po potwierdzeniu tożsamości należy znaleźć usługę dotyczącą zastrzegania numeru PESEL i wybrać polecenie zastrzeżenia. Operacja jest bezpłatna i nie wymaga uzasadniania decyzji.
Szczególnej ostrożności wymagają natomiast wiadomości SMS i e-maile, które rzekomo prowadzą bezpośrednio do strony pozwalającej zabezpieczyć dane. Po głośnych incydentach przestępcy mogą wykorzystywać zainteresowanie tematem do podszywania się pod urzędy, banki czy firmy. Zamiast otwierać link z wiadomości, bezpieczniej samodzielnie uruchomić aplikację lub wejść na oficjalny serwis. Mechanizm takich prób wyłudzeń opisujemy szerzej w poradniku o tym, czym jest phishing i jak się przed nim chronić.
Zastrzeżenie PESEL w urzędzie nadal jest możliwe
Z usługi mogą korzystać również osoby, które nie używają aplikacji ani internetowych usług administracji. PESEL można zastrzec osobiście w dowolnym urzędzie gminy. Trzeba mieć przy sobie dokument pozwalający potwierdzić tożsamość. Na miejscu składany jest odpowiedni wniosek, a pracownik urzędu wprowadza zmianę do rejestru. Za zastrzeżenie numeru nie pobiera się opłaty.
Ta możliwość jest szczególnie przydatna dla osób, które wolą tradycyjną formę załatwienia sprawy albo nie mają dostępu do usług cyfrowych. Sam skutek zastrzeżenia jest taki sam niezależnie od wybranej metody.
Co właściwie daje zastrzeżenie PESEL?
Zastrzeżenie nie powoduje zmiany numeru i nie oznacza jego usunięcia z baz danych. Informacja o jego statusie trafia do rejestru, który określone przepisami podmioty mają obowiązek sprawdzać przed wykonaniem wskazanych czynności. Mechanizm ma przede wszystkim utrudnić wykorzystanie cudzych danych do zawierania niektórych umów i zaciągania zobowiązań. Status PESEL jest sprawdzany między innymi przy określonych czynnościach wykonywanych przez banki, firmy pożyczkowe, notariuszy czy operatorów telekomunikacyjnych.
Nie oznacza to jednak, że zastrzeżony PESEL uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Nadal można korzystać z opieki zdrowotnej, realizować recepty, załatwiać zwykłe sprawy urzędowe czy posługiwać się dowodem osobistym. Zastrzeżenie PESEL nie powoduje bowiem unieważnienia dowodu ani paszportu. W praktyce numer może pozostawać zastrzeżony na co dzień. Nie trzeba zdejmować ochrony przed zwykłą wizytą u lekarza czy załatwieniem podstawowej sprawy urzędowej.
Jak cofnąć zastrzeżenie, gdy jest potrzebne?
Niektóre czynności wymagają, aby PESEL nie był w danym momencie zastrzeżony. Może tak być na przykład przed zawarciem określonej umowy finansowej. Wtedy ochronę można czasowo cofnąć. Najwygodniej zrobić to w mObywatelu. Można całkowicie cofnąć zastrzeżenie i później ponownie włączyć je samodzielnie albo wskazać termin, po którym PESEL zostanie ponownie zastrzeżony automatycznie.
Druga opcja zmniejsza ryzyko pozostawienia numeru bez ochrony przez kilka kolejnych dni tylko dlatego, że właściciel zapomniał wrócić do aplikacji. Po cofnięciu zastrzeżenia PESEL można ponownie zastrzec najwcześniej po 30 minutach. Nie ma więc sensu zdejmować ochrony z dużym wyprzedzeniem. Lepiej zrobić to wtedy, gdy jest rzeczywiście potrzebne.
Możesz również sprawdzić historię swojego PESEL-u
mObywatel pozwala sprawdzić, jakie podmioty weryfikowały status numeru PESEL. Taka historia może pomóc zauważyć operację, której właściciel danych nie kojarzy z żadnym własnym działaniem. Nie każdy nieznany wpis oznacza próbę oszustwa. Jeżeli jednak pojawia się instytucja, z którą dana osoba nie miała kontaktu, można zweryfikować, z czego wynikało sprawdzenie.
To szczególnie przydatne wtedy, gdy pojawiły się informacje o wycieku z bazy zawierającej dane osobowe. PESEL znajduje się przecież w dokumentacji wielu różnych podmiotów – od instytucji finansowych po placówki medyczne. O tym, dlaczego takie informacje są atrakcyjne dla cyberprzestępców, pisaliśmy również w materiale o danych pacjentów przechowywanych przez placówki medyczne.
Zastrzeżony PESEL nie zastępuje innych zabezpieczeń
Włączenie ochrony nie oznacza, że wszystkie dane stają się bezpieczne. Jeśli doszło do wycieku adresu e-mail i hasła, nadal trzeba zmienić hasło, zwłaszcza jeśli było używane również w innych serwisach. Jeśli ktoś zdobył dane karty płatniczej albo dostęp do konta, konieczny może być kontakt z bankiem. Zastrzeżenie PESEL chroni przed określonymi rodzajami nadużyć, ale nie zatrzyma phishingu, przejęcia skrzynki e-mail czy oszustwa polegającego na podszywaniu się pod pracownika banku. O tym, jak wygląda problem wyłudzania informacji, pisaliśmy również w materiale o kradzieży i wyłudzaniu danych osobowych.
Zastrzeżenie PESEL-u nie musi być wyłącznie reakcją na konkretny incydent. Numer można pozostawić zastrzeżony na co dzień i cofać ochronę wtedy, gdy rzeczywiście wymaga tego określona czynność. Dzięki temu ochrona wynikająca z zastrzeżenia pozostaje aktywna, a jej czasowe cofnięcie można ograniczyć do sytuacji, w których rzeczywiście jest potrzebne.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej rekomendacji. W przypadku podejrzenia przestępstwa, wykorzystania danych lub sporu z konkretną instytucją należy skontaktować się z właściwym organem, bankiem, urzędem albo prawnikiem.
