Przygotowanie do szkoły nie musi przypominać domowego kursu. Większość potrzebnych kompetencji można ćwiczyć podczas rozmowy, zakupów, spaceru, wspólnego gotowania, rysowania czy pakowania plecaka. Spokojnie, regularnie i bez odpytywania.
Szkolna gotowość to nie wyścig w czytaniu
Rodzice często skupiają się na literach i liczbach, ponieważ te umiejętności najłatwiej zauważyć i porównać. Tymczasem dziecko, które zna alfabet, może mieć trudność z wysłuchaniem instrukcji, odnalezieniem swoich przyborów albo poproszeniem nauczyciela o pomoc. Z drugiej strony przyszły pierwszoklasista, który jeszcze nie czyta samodzielnie, może świetnie radzić sobie w grupie i szybko przyswajać nowe wiadomości.
Nie ma więc potrzeby urządzać dziecku egzaminu przed rozpoczęciem roku szkolnego. Lepiej przyjrzeć się kilku obszarom, które ułatwią mu pierwsze tygodnie w nowym otoczeniu.
Mowa, słuchanie i pierwsze spotkania z tekstem
1. Słuchanie wypowiedzi do końca
Dziecko może stopniowo przyzwyczajać się do słuchania krótkiego opowiadania, polecenia albo wypowiedzi drugiej osoby bez natychmiastowego przerywania.
2. Rozumienie prostych instrukcji
Na początku wystarczą polecenia jednoetapowe, na przykład: „Odłóż książkę na półkę”. Później można je rozszerzyć: „Weź kredki, połóż je na stole i przynieś kartkę”.
3. Opowiadanie własnymi słowami
Dobrym ćwiczeniem jest rozmowa o tym, co wydarzyło się podczas spaceru, w przedszkolu, na wycieczce albo w przeczytanej historii.
4. Zadawanie pytań
Przyszły uczeń powinien wiedzieć, że może zapytać, gdy czegoś nie rozumie. To ważniejsza umiejętność niż udawanie, że wszystko jest jasne.
5. Informowanie o swoich potrzebach
Dobrze, jeśli dziecko potrafi powiedzieć, że źle się czuje, chce skorzystać z toalety, zgubiło przybory albo potrzebuje pomocy.
6. Dzielenie słów na sylaby
Sylaby można wyklaskiwać, wystukiwać palcami lub dzielić podczas jazdy samochodem. Najlepiej zacząć od prostych i dobrze znanych słów.
7. Rozpoznawanie pierwszych głosek
Zabawa może polegać na szukaniu przedmiotów rozpoczynających się taką samą głoską jak imię dziecka.
8. Rozpoznawanie liter i krótkich napisów
Własne imię jest naturalnym początkiem, ponieważ dziecko często widzi je na rysunkach, podpisanych przedmiotach czy swojej szafce. Można też wspólnie odczytywać krótkie, znajome napisy złożone z liter, które już rozpoznaje.
Liczby i orientacja w codziennych sytuacjach
Matematyka przed szkołą nie wymaga zeszytu pełnego działań. Najlepiej pojawia się przy okazji zwykłych czynności.
9. Liczenie konkretnych przedmiotów
Schody, klocki, talerze, owoce czy samochody mogą stać się naturalnymi pomocami do liczenia.
10. Porównywanie i przeliczanie zbiorów
Gdzie jest więcej elementów, gdzie mniej, a gdzie tyle samo? Na zabawkach, owocach lub klockach można także pokazywać proste sytuacje dodawania i zabierania.
11. Rozpoznawanie zapisu liczb do 10
Numery autobusów, domów, pięter oraz liczby widoczne na zegarze pozwalają oswajać ich zapis w codziennym otoczeniu.
12. Rozumienie podstawowych określeń
Większy, mniejszy, dłuższy, krótszy, pierwszy, ostatni i pośrodku to pojęcia, które często pojawiają się w szkolnych poleceniach.
13. Orientacja przestrzenna
Dziecko powinno rozumieć określenia: nad, pod, obok, za, przed i pomiędzy. Stopniowo można też utrwalać prawą oraz lewą stronę.
14. Rozpoznawanie figur
Koła, kwadraty, prostokąty i trójkąty można odnajdywać w znakach, oknach, zabawkach i przedmiotach codziennego użytku.
Przygotowanie ręki do pisania
Pisanie wymaga sprawności dłoni, palców i wzroku. Szlaczki mogą być jednym z ćwiczeń, ale rękę rozwijają również lepienie, rysowanie, wycinanie oraz manipulowanie drobnymi przedmiotami.
15. Wygodne trzymanie kredki
Chwyt powinien pozwalać dziecku rysować bez mocnego zaciskania palców i szybkiego zmęczenia dłoni.
16. Rysowanie linii i kształtów
Fale, spirale, koła, zygzaki oraz proste labirynty rozwijają kontrolę ruchów i koordynację ręki z okiem.
17. Posługiwanie się nożyczkami
Najpierw dziecko może przecinać szerokie paski papieru, a później próbować wycinać proste figury po linii.
18. Ugniatanie i zabawa drobiazgami
Plastelina, klamerki, koraliki, guziki i niewielkie klocki wzmacniają palce. Podobne aktywności można wprowadzić, tworząc domowy kącik sensoryczny z przedmiotów dostępnych w mieszkaniu.
Koncentracja i wykonywanie poleceń
19. Kończenie krótkiego zadania
Nie chodzi o długie siedzenie przy biurku. Wystarczy dokończenie układanki, rysunku, kolorowanki albo niewielkiej budowli.
20. Zapamiętywanie kilku czynności
Polecenia składające się z dwóch lub trzech etapów pomagają ćwiczyć pamięć i wykonywanie działań we właściwej kolejności.
21. Czekanie na swoją kolej
Gry planszowe, memory, wspólne gotowanie i rodzinne rozmowy uczą, że czasem trzeba zaczekać, aż druga osoba skończy swoją czynność lub wypowiedź.
22. Porządkowanie miejsca po pracy
Odkładanie kredek, książek, puzzli i zabawek przygotowuje dziecko do dbania o porządek na ławce oraz w plecaku.
Samodzielność potrzebna każdego dnia
Dziecko spędzi część dnia bez rodzica u boku. Im więcej codziennych czynności potrafi wykonać samodzielnie, tym pewniej może czuć się w szkole.
23. Ubieranie się i pilnowanie własnych rzeczy
Dobrze poćwiczyć zakładanie kurtki, zmianę obuwia, zapinanie zamka oraz rozpoznawanie swojego worka, piórnika i plecaka.
24. Korzystanie ze śniadaniówki i bidonu
Samodzielne otwieranie pojemnika, butelki oraz opakowania z jedzeniem może być dla dziecka realnym wyzwaniem podczas pierwszych dni w szkole. Podobne kompetencje przydają się również podczas przygotowania dziecka do samodzielnego wyjazdu, dlatego dobrze ćwiczyć je w zwykłych domowych sytuacjach.
Emocje i kontakty z innymi
25. Nazywanie emocji i proszenie o wsparcie
Szkoła przynosi radość i ciekawość, ale może też wywołać złość, wstyd, rozczarowanie lub tęsknotę. Dziecko nie musi w każdej sytuacji zachowywać pełnego spokoju. Może jednak stopniowo uczyć się mówić, co czuje, i szukać pomocy zamiast reagować krzykiem czy uderzeniem. Gdy pojawiają się zachowania agresywne, pomocne jest spokojne ustalenie, jak reagować, gdy dziecko bije inne dzieci.
Przygotowanie bez presji
Najwięcej dzieje się pomiędzy zwykłymi czynnościami. Dziecko liczy produkty podczas zakupów, opowiada o wycieczce, zapina kurtkę, przegrywa w planszówkę, sprząta po zabawie i pyta o znaczenie nieznanego słowa. W takich sytuacjach ćwiczy umiejętności, które później wykorzysta w klasie.
Nie musi przed pierwszym dzwonkiem potrafić wszystkiego, czego będzie się dopiero uczyło w pierwszej klasie. Dobrze jednak, by umiało słuchać, próbować, komunikować swoje potrzeby i prosić o pomoc. Reszta przyjdzie stopniowo.
